پرسپکتیو یا ژرفانمایی
ژرفانمایی یا پرسپکتیو (perspective) در گرافیک ، ابزاری است که از طریق آن میتوان طرح های روی صفحه دوبعدی کاغذ را همانند اشاء در دنیای واقعی ترسیم کرد و در نظر بیننده به تصویر ، حالت واقعی بخشید.
پرسپکتیو علمی است بر اساس قوانین و اصول هندسی که به وسیلهٔ آن دوری و نزدیکی اجسام را نشان میدهند. با رعایت این اصول در طراحی میتوانیم تناسب واقعی اجسام در فواصل مختلف را به نحوی نشان دهیم که با تناسبات اصلی آنها مشابهت داشته باشند.
در واقع برای نشان دادن فضای سه بعدی روی صفحهٔ دوبعدی معمولاً پرسپکتیو و قوانین آن را به کار میبرند. این قوانین با استفاده از خطای دید به دست آمده و عمق کاذب و بعد مجازی ایجاد شده میتواند تصویری از فضای سه بعدی را بدهد. میتوان گفت پرسپکتیو نگاهی است که معمولاً از جهان بیرون یعنی عالم محسوسات مادی آغاز میشود و سپس به دروننگری راه میبرد.
پرسپکتیو انواع مختلفی دارد. در ترسیم اشکال با بعد های مختلف روی کاغذ ، با توجه به نیاز ، از انواع مختلف پرسپکتیو استفاده میشود.
انواع پرسپکتیو در گرافیک
مقامی:
بدین صورت که هنرمند با توجه به شخصیت سوژه و یا اهمیت موضوع فضای بیشتری برای آن در نظر گرفته است و ترکیب مورد نظر را بر اساس آن شکل داده، که ساده ترین نوع ژرف نمایی است در نقاشیهای قهوه خانهای ایران در شمایل مذهبی همواره پیکره امامان معصوم بزرگتر و تنومند تر از سایر افراد ترسیم شده است.
پرسپکتیو با شدت بخشی به کنتراست:
بسیاری ار هنرمندان با ایجاد اختلاف در میزان شدت تاریکی یا نور در سطح دو بعدی عمق و فضا ایجاد کردهاند، تراکم تاریکی در پلان اول موجب میشود که شبکیه چشم دریافت بیشتری از جسم، به نسبت دیگر اجزا کند و بدین ترتیب عمقی کاذب در سطح القا گردد.
اختلاف رنگ:
دید انسان نسبت به طیفهای رنگی خالص و شفاف حساسیت بیشتری نشان میدهد و این دسته از رنگها تاثیر بلاواسطهای روی شبکیه چشم دارند، بر عکس به هر میزان از خلوص رنگ کاسته شود و یا مثلا با سفید و یا لایههای خاکستری ممزوج گردد، روی شبکیه چشم کمتر تاثیر میگذارند.
صراحت و ابهام:
صراحت و ابهام در سطح دوبعدی میتواند ایجاد عمق نماید بدین معنی که هر قدر شی و یا موضوع در تصویر دارای صراحت باشد، جلوتر به نظر میآید و به عوض چنانچه از صراحت شکل کاسته شود، دورتر به نظر خواهد آمد.
در طراحی خودرو نیز پرسپکتیو نقش اساسی دارد و باید به خوبی مفاهیم آن را درک کنیم و در جای درست از آن استفاده کنیم.
برای این که بتوانید به طرح خود چهره ای واقعی بدهید باید از اصول پرسپکتیو در طرح به درستی استفاده کنید. وقتی که شما انواع پرسپکتیو را به درستی بشناسید ، میتوانید با ترکیب آن ها طرح خودتان را پیچیده تر و کامل تر کنید.
پرسپکتیو سه نوع اولیه دارد : یک ، دو و سه نقطه ای (منظور از نقطه همان نقطه تلاقی است)
همچنین سه عنصر اصلی : نقاط تلاقی ، خط های همگرا و خط افق
در ضمن پرسپکتیو نوع سه نقطه ای در اسکچ خودرو به کار نمی آید.
خط افق: این خط همانطور که از نامش معلوم است ، افق را مشخص میکند که همشه به عنوان سطح دید در نظر گرفته میشود. به عنوان مثال ، شیء ای که در بالای خط افق کشیده میشود ، در تصورت بیننده ی طرح ، شیء در بالای سطح دید او قرار دارد.
نقاط تلاقی: این نقاط روی خط افق قرار دارند و محل برخورد خطوط همگرا را نشان میدهند. محل این نقاط روی خط افق بسنگی به زاویه ای دارد که میخوایم بیننده با تصویر ما داشته باشد.
(میتوانیم نقطه تلاقی را محل عمق تصویر ، تصور کنیم)
خطوط همگرا: تمامی خطوط موازی در یک صحنه ، در یک نقطه همگرا میشوند (نقطه تلاقی ). چیزی که در این باره یک استثنا به حساب می آید این است که خطوط در واقع موازی هستند ولی در دید ناظر ، در عمق همگرا میشوند. برای درک بهتر این مفاهیم به تصویر زیر دقت کنید. در این تصویر خطوط دیوار با این که موازی هستند ولی در عمق در نقطه ی تلاقی که روی خط افق است همگرا هستند.
پرسپکتیو یک نقطه ای : در این نوع پرسپکتیو ، خطوط موازی اشیاء تنها در یک جهت حرکت میکنند و همگرا میشوند . به عبارت دیگر تنها یک نقطه تلاقی در خط افق وجود دارد یا تنها یک جهت عمق در تصویر وجود دارد. این نوع پرسپکتیو ساده ترین نوع پرسپکتیو است و برای اسکچ خودرو از پهلو کاربرد دارد.
پرسپکتیو دو نقطه ای: در این نوع پرسپکتیو اشیا از دو زاویه نمایش داده میشوند . در این نوع پرسپکتیو دو عمق و درواقع دو نقطه تلاقی وجود دارد .
برای درک بهتر این دو نوع پرسپکتیو به تصاویر زیر نگاه کنید
پرسپکتیو سه نقطه ای نیز بر همین اساس قابل تعریف است.



