
تصویر طلایی عیسی مسیح (ع)-صورت ایشان در هر رو به یک شکل متفاوت است - در موزاییک دیسیز که برگشت به عقیده ارتودوکس را نشان میدهد

مسجد ایاصوفیه
ایاصوفیه یا حاجیاسوفیا با ارزش ترین اثر باقی مانده از دوره بیزانس است و یکی از با ارزش ترین هنرهای موجود در آن موزاییکها و ستون مرمرهای ان است موزاییکهایی از حضرت مریم ، عیسی (ع) و فرشتگان گابریل و میکاییل(ع) و..
این بنا توسط ریاضیدانها و فیزیکدانهای مشور طراحی و در 5 سال توسط 10 هزار کارگر و صد استاد فاخر در سال 532 احداث شد که در احداث گنبد از تئوری هرون الکساندریا استفاده شده. معماری گنبد عظیم آن مثل این است که به نور تکیه دارد و تحسین تاریخدانان و معماران و محافل علمی را دربردارد. این کلیسا از نظر بزرگی هم بیش از هزارسال بزرگترین کلیسا بوده و امروزه نیز از بسیاری جهات بزرگترین است اما ارزش آثار آن بی بهاست و قابل مقایسه نیست .
این اثر از هر قرنی و از هر نابغه ای اثری دارد از دوره بیزانس گرفته تا معمار ترک ، سینان که اولین معمار بود که اصول زلزله را در کارهایش به کار می گرفت ، از معماران سوییس تا خطاطهای برجسته اسلامی. این اثر از ده ها کشور و شهر آنتیک اثر دارد و تاریخ تصویری بیش از 15 قرن است و از هر دوره مثلاجنگهای صلیبی یا ترکی اسلامی نشانه هایی دارد و در آن فرهنگ اسلامی و مسیحی در هم آمیخته و با گنبد شاهکار آن انسان را غرق در نور و آرامش میکند و هنوز که هنوز است در مورد اسرار آن کتابها نوشته میشود و کمتر مجله معتبری در دنیا هست که در مورد آن نوشته نباشد و حتی در قرنها پیش هزاران نفر برای دیدن آن راهی استانبول میشدند ...
معماری

استانبول ایاصوفیه گئجه گوءرونومو
ایاصوفیا مشخص ترین و زیباترین نمونه باقی مانده معماری دوره بیزانس است، یکی از با ارزشترین هنرهای موجـود در این بنا دکوراسیون داخلی با موزائیک طلایی و ستونهای مرمر آن است، این معبد با چنان عطمت و زیبائی ای دکور شده بود که جاستینیانها اظهار داشتند،
«سولومان، ما با ساخت این بنا از شما جلو افتادیم».

جاستینیان خودش ساخت این کلیسای جامع را دقیقاً دنبال نموده و زیر نظر داشت و بیش از هزار سال بزرگترین کلیسای زمان بود امروزه نیز جزء چند کلیسای بزرگ است اما از نظر تاریخ ، سبک معماری ، شکوه ، اهمیت هنری و بازگو کردن تاریخ باز هم مهمترین اثر دوره امروز ، معماری بیزانس و یک شاهکار معماری دوره باستان محصوب میشود .
اثرات احداث چنین بنای عطیمی چه از نقطه نظر معماری و همچنین علم العبادات به زودی در تمامی فرهنگها منجمله ارتودکس شرقی، کاتولیکهای رومی و بالاخره بر دنیای اسلامی غیرقابل انکار است.

ستونهای ایاصوفیه در مجله بئل ایتالیا
ستونها از سنگ گرانیت بوده و بزرگترین آنها 20 متر ارتفاع دارد. بسیاری از این ستونها از شهر آرتمیس و نیز برگاما در شمال ازمیر که امروزه بصورت شهر آنتیک باقی مانده و نیز بعلبک لبنان آورده شده بود.
فضای اصلی دارای ساختار بسیار پیچیده ای است سالن اصلی کلیسا توسط گنبدی مرکزی با شعاعی 86-24 متری و ارتفاع 6.55 متری پوشیده شدهاست و فاصله آن از زمین 56 متر است.
این گنبد به نظر میرسد با یکسری سقفهای متوالی حاوی ۴۰ پنجره کمانی در زیر آن بدون وزن در فضا قرار گرفتهاست. وجـود این پنجرهها باعث ورود سیل وار نور از همه طرف به داخل سالن میگردد و باعث درخشش موزاییک های طلایی نیز میشود.وزن عظیم ایا صوفیا از طاقچه ها عبور و به 4 موج شکن تا ستونهای گوشه سالن منفقل میشود. در بین این 4 ستون گنبد به نظر میرسد که بر روی 4 قوس عظیم شناور شده است که این قوسها با استفاده از تعدادی آرماتور توسط معمار مشهور ترک" سینان " در زمان امپراطوری اتومانها مستحکم گردید.
فضاهای موجود در قوسها دارای نیمه گنبدهائی میباشند که خود آنها بر روی سازههای شبیه به گنبدهای دیگری قرار گرفتهاند و همه این گنبدها و شبه گنبدها باعث ایجاد فضای مستطیلی و بزرگ و دراز درونی شده است و گنبد اصلی مثل یک تاج بر روی همه قرار گرفته است.
تمام سطوح داخلی ساختمان با استفاده از سنگ مرمر چند رنگ، سبز و سفید یا سنگ آذرین بنفش و موزائیکهای طلائی پوشیده شدهاند. ستونهای بزرگ نیز همین نوع روکش را داشته و در نتیجه براق به نظر میآیند

لطفا به بالاترین قسمت تصویر دقت شود خود قبه بزرگ زیر یک قبه مرکزی است
عظمت و زیبائی گنبد ایاصوفیا و ظرافتی که معماران اولیه در ساخت آن به خرج دادهاند در طول قرنها همواره موضوع بحث و تحسین تاریخدانان، معماران و مهندسین بودهاست.
گنبد ایاصوفیا بر روی چهار طاسچه قرار گرفتهاست. در ساختمان طاسچهای گنبد بر روی گنبد دومی قرار میگیرد که در واقع بزرگتر از آن است و بخش بالایی به اضافة چهار جزء گرداگرد لبة گنبد از آن حذف شـدهاند. و این چهار جزء اخیر به شکل چهار قوس یا طاقی درآمدهاند که سطوح شان به هم میپیوندند و تشکیل یک مربع میدهند.
ساختمان طاسچهای با منتقل کردن سنگینی بنا به جرزها و جلوگیری از وارد شدن آن به خود دیوار، ساختن فضای درونی رفیعی چون فضای درونی ایا صوفیا را میسر میگرداند. روش طاسچهای راه حلی دینامیک برای مسألة قرار دادن گنبدی مدور بر یک صحن مربع یا مستطیل شکل است. این روش ساخت گنبد با استفاده از طاسچهها هرگز قبل از ساخت ایاصوفیا مورد استفاده قرار نگرفته بود.
طاسچهها به گنبد اجازه میدهند که به زیبائی و بصورت مدور بر روی ستونهای پائین قرار گیرند. طاسچهها نه تنها به فضای گنبد زیبائی میبخشند بلکه همچنین نیرویهای جانبی گنبد را کنترل نموده، و باعث انتقال مؤثر وزن گنبد به طرف پائین میگردند.
نکته دیگر قابل توجه در مورد گنبد اولیه قرار دادن ۴۰ پنجره در دور پایه گنبد توسط معماران بود. ایا صوفیا به دلیل انعکاس نور به تمامی محیط داخلی آن از طریق این پنجرهها که باعث میشود که به نظر میرسد که گنبد یک کیفیت عرفانی دارد .آنچه نخستین بازدیدکنندگان ایاصوفیا و بازدیدکنندگان نسل بعد را شگفت زده میکرد نور درونی آن و تأثیرش بر روحیة آنها بود.
بطوری که پاولوس در این باره گفته است (( روی طاق بندیها با چندین مربع طلا پوشانده شده است و از همین جاست که امواج نور به درون میتابد و چشمهای تماشاگران را چنان خیره میکند که به ندرت جرات میکنند سرشان را بالا بگیرند و به منبع نور نگاه کنند.))
انعکاس نور این احساس را به انسان میدهد که این گنبد توسط زنجیر طلایی از آسمان آویخته شده است و بدین ترتیب فضایی پهناور داریم در معرض امواج نور و گنبدی که به نظر میرسد به نور تکیه دارد و آن را از پنجره ها به درون منعکس میکند.
نور عنصر اسرار آمیز این بناست ، نوری که به سطح موزاییکهای طلایی میتابد و می درخشد ، نوری که از سطح مرمرها منعکس میشود. . طراحی براستی منحصر به فرد ایاصوفیا نشانگر ساختاری بسیار پیشرفته و پروژه بلند همت و منحصر بفرد در عهد عتیق است
موزاییکها
فقط برخی اشاره میشود

اسطنبول موزاییک طلایی حضرت مریم روی در
-موزاییک طلایی که در آن دو روی صورت عیسی مسیح (ع) متفاوت است
- به تصویر اوا صفحه مراجعه شود
موزائیکهای محراب انتهای شرقی کلیسا
استانبول ایاصوفیه
مری مقدس و کودک این اولین موزائیک بعد از دوران بت شکنی بود. این موزائیک در ۲۹ مارچ ۸۷۶ توسط ریش سفید قوم فوتیوس و باسیل اول و سلطان مایکل سوم افتتاح شد. این موزاییکها در نیمه ای.پی.اس.سی ایاصوفیه قرارگرفته است.این تصویر حضرت مریم و عیسی مسیح (ع) را نشان میدهد که حضرت مریم روی صندلی نشسته و عیسی مسیح (ع) را در آغوش دارد و این موزاییکها طلایی است و درحشندگی زیبایی دارد.
موزائیکهای درب ورودی امپراتور


تزئینات موزائیک در ورودی امپراتوط بر روی غشاء این در که مخصوص ورود و خروج امپراتور بود نصب شده بودند.

تصویر روی موزائیک این در را میتوان نقش امپراتور که احتمالاً لیو ششم عاقل با پسرش کنستانتین هفتم بود توجیح کرد که در حال سجده در جلوی عیسی مسیح است که بر روی یک صندلی جواهری نشسته و در حال اهداء عنایت است و در دستش کتاب باری را نگهداشتهاست. متن کتاب در دست عیسی مسیح به شرح زیر است: «سکونت بر شما باد. من در دنیا هستم». در هر طرف شانههای عیسی مسیح یک مدالیون قرار دارد، مدالیون طرف شانة چپ فرشته گابریل (بنیانگذار کلیسا) قرار دارد و در سمت راست مادر عیسی مسیح مری هست . این موزاییکها به صراحت کنترل بی حد عیسی مسیح را بر امپراطوری بایزانتین نشان میدهد.
موزائیک ورودی جنوب غربی
مادر مری پاکدامن بر روی صندلی سلطنتی نشستهاست. پاهایش بر روی پایهای قرار گرفته و با مقدار زیادی سنگهای قیمتی تزئین گردیدهاست. فرزندش عیسی مسیح بر روی پاهای مری قرار گرفته و در حال اهداء بخشودگی در حالیست که خطبهای در دست دارد. درست چپ مری پاکدامن امپراتور کنستانتین با لباس مهمانی ایستاده و در حال اهداء مدل شهر به مری است
موزائیک سلطان الکساندر
این موزائیک در گوشة تاریکی در سقف طبقة دوم واقع شدهاست. این موزائیک نشان دهندة سلطان الکساندر در لباس پادشاهی است و در دست راست او خطبهای و دست چپش شیئی مدور قرار دارد. توماس وایت مور رییس و موسس موسسه بایزانتین که مسئول حفط موزاییک ها بود اعتقاد داشت موزاییک سلطان الکساندر تخریب شده اما با تلاشهای ارنست ادر رود رییس بعدی موسسه بایزانتین در معرض دید قرار گرفت .
موزائیکهای ملکه ذو-Empress Zoe Mosaics
حضرت عیسی (ع) و موزاییک طلایی
این موزائیک که بر روی دیوار شرقی سالن جنوبی قرار دارد مربوط به قرن یازدهم میلادی میباشد. این موزائیک دارای نقش رهبر میسحیان عیسی مسیح است، که با عبائی به رنگ آبی تیره (که رنگ مرسوم هنر بایزنتاین) است، در محیطی که جلوی یک فضای طلائی است نشسته و مشغول اهدای رحمت خود با دست راست است در حالیکه در دست چپ خود جلدی از انجیل را دارد . و در دو طرف مسیح کنستانتین نهم و ملکه زو دیده میشود که کنستانتین نهم کیف پر از جواهر در دست دارد که نشانه نذر او به کلیساست و ملکه زو کتیبه ای در دست دارد که نشان دهنده اهدای ملکه به کلیساست . نوشتهای در بالای سر کنستانتین نهم است که مضمون آن «کنستانتین، سلطان عابد » است .
موزائیکهای کامننوس

این موزائیک که همچنین بر روی دیوارهای شرقی سالن جنوبی ترسیم شدهاند . این موزائیکها دارای تصویری مقدس با شال آبی تیره در وسط موزائیک در حالیکه کودک عیسی مسیح را بر روی پاهای خود نشانده تصویر نمودهاست.عیسی مسیح در حال اهداء آمرزش خود با یک دست است در حالیکه خطبهای در دست دیگرش قرار دارد. در سمت راست مری مقدس جان دوم کامئننوس با لباس مجلل قرار گرفته و در حال اهدای نذر به کلیسا است و ملکه آیرین در لباس مجلسی در حال اهدای مدرکی است. در زیر هم چهره غمگین الکسس فرزند آنها را می بینیم که در همان سال به خااطر ابتلا به سل وفات کرد.
موزاییک فرشتگان گابریل و میکاییل:

موزائیک دیزیز

موزائیک دیزیز (به معنای موزائیک استدعا یا التماس) احتمالاً مربوط به سال ۱۲۶۱ میباشد. این موزائیک جهت نشان دادن انتهای دورة ۵۷ سالة سلطة کاتولیک رومی و بازگشت دین و عقیده ارتودوکس می باشد . این سومین قطعة قرار گرفته در بخش سلطنتی سالن طبقة دوم میباشد.
به دلیل زیبائی خیره کنندة چهرههای روی این موزائیک، مهربانی در حالت چهرهها و تُن موجود در این موزائیک، آن را بهترین موزائیک موجود در ایاصوفیا میتوان قلمداد نمود. سبک رسم روی این موزائیک را میتوان سبک مورد استفادة نقاشان ایتالیائی اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم مثل کوچی دانست. در این قطعه مری مقدس و جان بپتیست در حالی که نیم صورت آنها دیده میشود مشغول استغاثه و میانجی گری و وساطت عیسی مسیح برای بشریت در روز قیامت هستند . تاریخ شناسان این موزائیک را سرآغاز شیوع هنر نقاشی تصویر دوران رنسانس یا دورة تجدید ادبی و فرهنگی در تاریخ هنر بایزنتاین میشناسند .
موزائیک فضای سنگ فرش شمالی
موزائیک فضای سنگ فرش شدة شمالی نمایان گر اولیاء مقدس متعددی میباشد . این موزائیک از آنجا که در جائی بسیار بالا و غیر قابل دسترسی قرار گرفتهاند توانستهاند به خوبی باقی بمانند . ایگناتیوس در حالی که در یک لباس بلند و گشاد و با تصاویر صلیب ایستاده ، انجیل بسیار نفیسی در دست دارد. اسامی مقدسین در اطراف مجسمه به زبان یونانی حک گردیدهاست تا شناخت آنها برای بازدیدکنندگان آسان باشد .
کلیسا

اسطنبول ایاصوفیه تصویر زیبا از یکی از گنبدهای کناری و محراب
در ۲۳ فوریه سال ۵۳۲ میلادی، تنها چند روز پس از تخریب کلیسای دوم، جاستینیان اول تصمیم به ساخت کلیسای سوم که بزرگتر و با عظمت تر بود گرفت . جاستینیان فیزیکدان معروف ایسیدور از مایل توس و ریاضیدان معروف آن زمان آنتی میوس از ترالس را برای طراحی نقشه و رهبری بنای کلیسای سوم انتخاب نمود .برای احداث ایاصوفیا یا کلیسای سوم، جاستین دستور وارد نمودن تمامی مواد و بهترین آنها از سراسر امپراتوری را داد .
این شامل ستونهای هلنیستیک از معبد آرتمیس که اکنون از عجایب هفتگانه بوده و خرابه های آن در ترکیه است ، سنگهای بسیار بزرگ از مناطق دورافتاده قلمرو خود ، سنگ آذرین از مصر ، مرمرهای سبز از تئسالی ، سنگهای سیاه از منطقه بسفر استانبول ،سنگهای زرد از سوریه ، ستونهایی از برگاموی ازمیر و...
برای ساخت کلیسای سوم بیش از ۱۰۰۰۰ نفر در طول 5 سال کار میکردند. حتی از همان ابتدا هم عالمین این را بعنوان بزرگترین پروژة مهندسی زمان که نشان دهندة خلاقیت و توانائیهای بسیار بالای متخصصین و آرشیتکتهای آن دوره بود تشخیص دادند. به نظر میرسد آرشیتکتها جهت پوشش دادن فضای بسیار بزرگ روی ساختمان از تئوری هرون الکساندریا برای احداث گنبد استفاده نموده باشند . فرمانروا به همراه کشیش اوتی چیوس در ۲۷ دسامبر ۵۳۷ کلیسا را در مراسمی عطیم افتتاح نمودند .

ایاصوفیا از آن به بعد محل عبادت ارتدوکسهای استانبول و همچنین محل اجرای مراسم امپراتوری از جمله کروناسیون بود . کلیسا همچنین محل یتیم خانه و محل اعتراف خطاکاران و گناهکاران و همچنین بازدیدکنندگان از سرتاسر جهان گردید که به شدت مورد توجه آنها قرار میگرفت . در زمان حکومت امپراتور تئوفیلیلوس ین سالهای ۸۲۹ تا ۸۴۲ که شدیداً تحت تأثیر هنرهای اسلامی بود ، دستور نصب در نقرهای با تصویر حک شده خود بر آن را در ورودی جنوبی کلیسا صادر نمود .
پس از تسخیر استانبول در انتهای جنگ صلیبی چهارم، ایاصوفیا مورد تجاوز و بی حرمتی مسیحیان لاتین قرار گرفت، بسیاری از یادگارهای باستانی و آثار مقدس منجمله سنگ قبر عیسی مسیح، تصویر شیردهی مریم مقدس، کفن عیسی مسیح، استخوانهای برخی از امامان مسیحی دفن شده در ایاصوفیا دزدیده شده و به کلیساهای غرب فرستاده شدند. در طول تصرف استانبول توسط لاتینها بین سالهای۱۲۰۴ تا ایاصوفیا تبدیل به کلیسای کاتولیکهای رم شد .
نریکو داندولو رئیس جمهور آن زمان ونیس که رهبری حمله و تصرف استانبول توسط جنگ طلبان لاتین را در سال ۱۲۰۴ به عهده داشت در داخل ایاصوفیا دفن گردیدهاست. قبر انریکو که بخشی از دکوراسیون کف ایاصوفیا شد، مدتها مورد اهانت و تف انداختن بایزنتاینیها شد.
مسجد
پس از تصرف استانبول توسط امپراطوری ترک اتومان ها در سال 1453 به دستور فاتح سلطان مهمت به مسجد تبدیل شد. و سه روز پس از فتح استانبول، ضمن برپا داشتن مراسم نماز جمعه در ایاصوفیا به امامت آق شمس الدین، خطبه به نام پادشاه فاتح عثمانی خوانده شد .

در قرن ۱۶، سلطان سلیمان کبیر مایه فخر امپراطوری ، دو شمعدان بسیار بزرگ از فتح مجارستان به ایاصوفیا آورد. آنها را در دو طرف محراب جایگذاری کردند.

در طول سلطنت سلیم دوم ین سالهای ۱۵۶۶ و ۱۵۷۷ جهت استحکام بخشیدن به مسجد، ساپورتهای سازهای در خارج ساختمان مسجد توسط آرشیتکت بزرگ ترک به نام سینان ساخته شـد.
سینان از نقطه نظر تاریخی اولین آرشیتکتی بود که طراحیهایش با توجـه به زمین لرزه انجام میگردید. در کنار ضد زلزله نمودن ساختمان، سینان همچنین ۲ مناره دیگر در سمت غربی ساختمان و مقبره سلیم دوم را در سمت جنوب شرقی مسجد در سال ۱۵۷۷ایجاد نمود .
در سال ۱۶۰۰ توربه و قبر مراد سوم و مِحمِد سوم در کنار مقبره سلیم دوم ایجاد گردید. دیگر آثار اضافه شده در آن وقت شامل گالری سلطان، منبر با دکور سنگ مرمر، تخت مخصوص پادشاهی و ایوان سرپوشیده جهت مؤذن را میتوان نام برد
سلطان مراد سوم که دوران ۱۵۷۴ تا ۱۹۹۵ حکومت کرد. ۲ گلدان مرمر سفید مربوطه به رم باستان از پرگامون یا همان برگامای ازمیر آورد .
سلطان محمود اول در سال ۱۷۳۹ دستور بازسازی مجـدد مسجـد را داد و به آن مدرسهای که شامل مدرسه قرآن که هم اکنون به صورت کتابخانهاست و ۳۰۰ هزار جلد کتاب در آن جـای دارد و همچنین یک آشپزخانه برای پختن غذا برای پخش غذا به بینوایان و یک کتابخانه اضافه نمود، در سال ۱۷۴۰ حوضی جهت غسل کردن ایجاد نمود که همه اینها در مجموع مسجد را تبدیل به یک محل اجتماع نمود. در همان زمان نیز یک راهرو بزرگ و یک محراب جدید در داخل ساخته شد.
معروفترین بازسازی ایاصوفیا توسط سلطان عبداالمجید ثورت گرفت و زیر نظر دو برادر آرشیتکت سوئیسی به نام گاسپر و جیوسپ فوستی صورت گرفت که بسیاری از آثار با برداشتن گچهای ساده موقتی که گذاشته شده بود نمایان شد و با کمک هشتصد کارگر بین سالهای ۱۸۴۷ و ۱۸۴۹ صورت گرفت .

در سال ۱۸۵۰ آرشیتکت فوستی گالری امپراتوری با سبک نئوبیزانس جدید که دو سالن سلطنتی را در پشت مسجد به هم متصل مینمود احداث کرد . در ساختار بنا در ایاصوفیا تدبیر متفکرانه ای برای هماهنگی طاقها و ستونها به کار رفتهاست. ۴ ستون عظیم از سنگ خارای مصری، شبیه پای فیل، ۴ طاق بالا را نگه داشتهاست و گنبد بر روی آنها محکم شده است. در ساقه گنبد، حلقهای از۴۰ پنجره نزدیک به هم قرار گرفته، که نور از آنها به درون میتابد و با انعکاس از موزاییکهای طلایی صحنه ای رویایی بوجود می آورد . ژرفای گنبد ۱۸ متر و بلندی گنبد ۵۶ متر از سطح زمین است و قطر آن ۳۳ متر است .
این بنا مجموعاً دارای ۱۰۷ ستون و ۹ در است. بزرگترین آنها در وسطی است با چارچوب برنزی و قاب مرمر که مخصوص ورود امپراتور بود در تزئینات بنای آن، از فلزات گرانبهای منتسب به هنر بیزانسی استفاده شدهاست و حدود 6000 تن جواهرات استفاده شده بود .
از زیباترین بخشهای این بنا، تزئینات ایاصوفیا و موزائیکهای بیزانسی آن است. در میان آن قطعات و تابلوهای ساخته شده از طلا، نقره، مرمر و سفال لعاب دار رنگارنگ دیده میشود. تابلوهای موزائیک ایاصوفیا را میتوان بر سطح داخلی نیم گنبدها، دیوارها، طاقها و بر سر در ویژة امپراتور و... دید
کوزه مرمری - دوره هلنیستیک

از بخشهای و اشیای دیگر کلیسا میتوان به کوزه مرمری که فقط از یک تکه مرمر واحد ساخته شده اشاره کرد این مرمر اوریجینال و مربوط به دوره ه هلنیستیک و توسط امپراطور مراد سوم از شهر برگاما آورده شده است.
در بهشت و جهنم
تئرلئیئن ستون یا ستون آرزو : تئرلمک در ترکی یعنی عرق کردن
این ستون ،ستون آرزو نام دارد که حکایه های زیادی دارد.بر زبق حکایات در زمان بیزانس زمانی که در حال احداث این کلیسا بودند و برای تزییناتش از طلا استفاده میکردند هرروز پشت این ستون طلاها را انبار میکردند و یک سرباز هم از اینجا نگهداری میکرده تا اینکه شبی خسته و خواب آلود یک فرشته به سراغش میاید و میگوید تو بخواب من از این طلاها نگهبانی میکنم.صبح که سرباز بیدار میشود فرشته رفته و تنها جای انگشتش روی دیوار پشت سر سرباز باقی مانده بود.از طرف دیگر اینجا را ستون آرزوها هم مینامند و معتقدند اگر کسی آرزویی بکند و شست دستش را داخل آن کرده و یک دور کامل دستش را بچرخاند بدون اینکه کف دستش بلند شود آروزی او حتما برآورده میگردد.
داخل سوراخ از گوموش(نقره) پر شده است.
ایوان غربی
دروازة سلطنتی ورودی اصلی بین حیاط خارجی و سالن داخلی کلیسا بود. این ورودی منحصراً جهت شرفیابی سلطان بوده و تزئینات بالای مدخل مربوط به سمبلی از حضرت عیسی (ع) و لیو ششم است و سربالایی موجود که از شمال ورودی شروع میشود سالن عبادت را به گالری متصل میکند.
ایاصوفیه اسطنبول
ایوان -طبقه بالایی
سرسرای بالا که بصورت نعل اسب طراحی گردیده سالن کلیسا و محراب را در برمیگیرد. تزئینات موزائیک موجود کنونی در سرسرای بالا بسیار زیبا حفط گردیدهاست. سرسرای بالا سنتاً جهت ملکه و همراهانش در نظر گرفته شده بود بهترین موزائیکهای حفظ شده در بخش جنوبی گالری قرار دارند .
لژ ملکه ، در برنزی ، در مرمر ، در نقره ای همگی برخی از 9 در زیبا در ایاصوفیه است

یکی از ملایک کلیسای ایاصوفیه
مدارک برادران فاستی و جیوسپ مهم است طبق شواهد در گنبد مرکزی عکس حضرت عیسی ، یک صلیب بزرگ با تزیین جواهر ، روحانیون و ملایک موجود است که گفتیم ملایک نمایان شدند اما از آنجا که گنبد به آیاتی از قرآن تزیین گردیده بحث کندن گچهای این ناحیه دچار مشکل است